Braziliaans of Europees Portugees leren: wat is het verschil?

Wie Portugees wil leren, stuit al snel op een keuze: Braziliaans of Europees Portugees leren? Het is dezelfde taal, maar wie in Lissabon een Braziliaanse podcast opzet, hoort meteen dat het anders klinkt. In dit artikel lees je waar in de wereld welke variant wordt gesproken, waar de verschillen zitten en welke variant het beste bij jou past.

Waar wordt Portugees gesproken?

Portugees is de moedertaal van ongeveer 250 miljoen mensen, en met tweedetaalsprekers erbij komt het totaal rond de 267 miljoen. Daarmee is het de meest gesproken taal op het zuidelijk halfrond. Die sprekers zijn heel ongelijk verdeeld: zo’n 200 miljoen wonen in Zuid-Amerika, ongeveer 30 miljoen in Afrika en zo’n 15 miljoen in Europa.

Deze landen werken samen in de Gemeenschap van Portugeessprekende Landen (CPLP), opgericht in 1996.

Wat opvalt: Brazilië is veruit het grootste Portugeessprekende land, maar bijna alle andere landen sluiten aan bij de Europese standaard. Dat komt doordat Portugal in Afrika en Azië tot ver in de twintigste eeuw aanwezig was, terwijl Brazilië al in 1822 onafhankelijk werd. In Afrika spreken veel mensen Portugees overigens als tweede taal, naast een of meer lokale talen, en ontwikkelt de taal er zijn eigen accenten.

Op papier zijn de varianten goed uitwisselbaar. Het verschil zit vooral in hoe het klinkt.

Verschillen in uitspraak

Dit is het grootste en meest hoorbare verschil.

• Klinkers. In Portugal slik je onbeklemtoonde klinkers bijna helemaal in. In Brazilië blijven ze hoorbaar. Daardoor klinkt Europees Portugees sneller en compacter, en Braziliaans Portugees opener en zangeriger.
• De s. In Portugal klinkt een s aan het eind van een lettergreep als “sj”. In het grootste deel van Brazilië blijft het een gewone s. Rio de Janeiro is een uitzondering: daar hoor je ook de “sj”.
• De t en d. In veel delen van Brazilië worden t en d voor een i-klank uitgesproken als “tsj” en “dzj”. Het Portugese woord voor dag, dia, klinkt daar ongeveer als “dzjie-a”. In Portugal blijft het een gewone d.
• Ritme. Europees Portugees heeft een ritme met sterke klemtonen, een beetje zoals Engels of Nederlands. Braziliaans Portugees geeft elke lettergreep meer ruimte.

Voor Nederlanders is Braziliaans Portugees daardoor in het begin vaak makkelijker te verstaan. Wie Braziliaans Portugees leren overweegt, heeft bij het luisteren dus een kleine voorsprong.

Woorden die anders zijn

De meeste woorden zijn hetzelfde, maar in het dagelijks leven kom je een aantal bekende verschillen tegen. Een paar voorbeelden:

Brazilië heeft meer woorden uit het Engels en uit inheemse talen overgenomen, Portugal meer uit het Frans. Een Braziliaan begrijpt het Portugese woord meestal wel, en andersom ook, maar je hoort meteen waar iemand het heeft geleerd.

Tu of você: aanspreekvormen

Een verschil dat je al in je eerste gesprek tegenkomt: hoe spreek je iemand aan?

In Portugal gebruik je tu voor vrienden, familie en leeftijdsgenoten. Tegen iemand die je niet kent, zeg je liever niets en gebruik je gewoon de werkwoordsvorm, of je spreekt beleefd aan met o senhor of a senhora.

In Brazilië is você de standaard, voor bijna iedereen. Tu hoor je alleen in bepaalde regio’s, zoals in het zuiden en noordoosten.

Voor beginners is dat een voordeel van Braziliaans Portugees: met você zit je bijna altijd goed.

Grammatica: estou a fazer of estou fazendo

Ook in de grammatica zijn er een paar verschillen. Het bekendste is de manier waarop je zegt dat je ergens mee bezig bent.

• Portugal: estou a fazer (ik ben aan het doen)
• Brazilië: estou fazendo

Verder staan kleine woordjes als me en te in Portugal vaak achter het werkwoord, en in Brazilië ervoor. Het zijn verschillen die je snel oppikt, en je wordt met beide varianten begrepen.

Welke variant past bij jou?

Er is geen goede of foute keuze. Of je nu Braziliaans Portugees leren wilt of juist de Europese variant, je wordt met beide begrepen. Kies de variant die past bij waar en met wie je Portugees gaat spreken.

Kies Europees Portugees als:

• je op vakantie gaat naar Portugal, Madeira of de Azoren
• je een huis hebt in Portugal of erheen wilt verhuizen
• je Portugees wilt gebruiken in Angola, Mozambique of Kaapverdië

Kies Braziliaans Portugees als:

• je naar Brazilië reist of er familie of vrienden hebt
• je vooral Braziliaanse muziek, series of films wilt volgen
• je in het begin makkelijker wilt kunnen luisteren

Twijfel je? Begin met de variant van het land waar je het eerst naartoe gaat. Wie de ene variant goed kent, pikt de andere later veel sneller op.

Ga direct aan de slag met Portugees leren met taalkaarten.

Bronnen

• Encyclopaedia Britannica, Portuguese language
• Encyclopaedia Britannica, Brazilian Portuguese language
• Ethnologue, Portuguese (POR)
• Comunidade dos Países de Língua Portuguesa, CPLP